ĐÌNH THẦN BÌNH THỦY – DI SẢN VĂN HÓA TIÊU BIỂU TRÊN VÙNG ĐẤT CÙ LAO NĂNG GÙ

ĐÌNH THẦN BÌNH THỦY – DI SẢN VĂN HÓA TIÊU BIỂU TRÊN VÙNG ĐẤT CÙ LAO NĂNG GÙ

      Đình thần Bình Thủy tọa lạc tại xã Bình Mỹ, tỉnh An Giang (vị trí nằm ven phía đông Xép Năng Gù, đối diện Quốc Lộ 91 gần Cầu Đình Bình Thủy), là một trong những công trình tín ngưỡng dân gian tiêu biểu, gắn liền với quá trình khai hoang, lập làng và phát triển vùng đất cù lao Năng Gù. Trải qua hơn hai thế kỷ hình thành và phát triển, ngôi đình không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân địa phương mà còn là địa chỉ lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của cư dân Nam Bộ.

      Vùng đất Bình Thủy ngày nay nằm trên cù lao Năng Gù, khu vực đầu nguồn đồng bằng sông Cửu Long, được thiên nhiên ưu đãi với hệ thống sông ngòi, kênh rạch chằng chịt và nguồn phù sa màu mỡ của sông Hậu. Từ cuối thế kỷ XVIII, nhiều người Việt di dân từ miền Trung, miền Bắc đã đến đây khai hoang, lập nghiệp, hình thành nên các cộng đồng dân cư ổn định.

      Lịch sử hình thành vùng đất Bình Thủy gắn liền với công lao của Tiền hiền Dương Văn Hóa, người quê đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi). Khoảng giữa thế kỷ XVIII, ông cùng gia đình và nhiều lưu dân đến cù lao Năng Gù khai khẩn đất đai, quy tụ dân cư, phát triển sản xuất và xây dựng đời sống cộng đồng. Với những đóng góp to lớn trong công cuộc khai phá vùng đất mới, ông được nhân dân tôn vinh là vị Tiền hiền khai khẩn của địa phương.

      Năm 1783, thôn Bình Lâm chính thức được thành lập, đánh dấu bước phát triển quan trọng của vùng đất này. Cùng với đó, đình thần Bình Thủy được hình thành nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng của cư dân địa phương. Theo truyền khẩu dân gian, ngôi đình đầu tiên được dựng bằng tre lá tại khu vực Rạch Chanh. Sau trận hỏa hoạn năm 1850, nhân dân đã chung tay xây dựng lại đình trên phần đất của hậu duệ dòng họ Dương, chính là vị trí hiện nay.

      Trong quá trình tồn tại, đình nhiều lần được trùng tu, tôn tạo. Năm 1932, công trình được sửa chữa khang trang với mái ngói, tường gạch; năm 1972 tiếp tục đại trùng tu, tạo nên diện mạo bề thế như ngày nay. Năm 1944, đình được triều đình nhà Nguyễn ban sắc phong thần cho Thành Hoàng Bổn Cảnh. Đến ngày 18/02/2000, Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang công nhận Đình thần Bình Thủy là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc của công trình.

      Đình thần Bình Thủy mang đậm nét kiến trúc đình làng Nam Bộ với bố cục chữ “Tam”, gồm Võ ca, Võ quy và Chánh điện liên hoàn. Mái đình lợp ngói âm dương, trang trí các họa tiết truyền thống như lưỡng long tranh châu, cá hóa rồng cùng nhiều hoa văn mang ý nghĩa cát tường. Không gian thờ tự được bố trí trang nghiêm, hài hòa, phản ánh đời sống tín ngưỡng phong phú của cư dân vùng sông nước Nam Bộ.

       Đình thờ chính Thành Hoàng Bổn Cảnh – Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh, vị danh tướng có công lớn trong việc kinh lược phương Nam, tổ chức hành chính và xác lập chủ quyền trên vùng đất Nam Bộ cuối thế kỷ XVII. Bên cạnh đó, Tiền hiền Dương Văn Hóa được phối thờ trang trọng ngay trong chánh điện. Đây là nét đặc sắc riêng của Đình thần Bình Thủy, thể hiện sự tri ân sâu sắc của cộng đồng đối với người có công khai phá và xây dựng vùng đất này.

       Một trong những giá trị nổi bật của di tích đình Bình Thủy là Lễ hội Kỳ yên, được tổ chức hằng năm vào các ngày mùng 9, 10 và 11 tháng 5 âm lịch. Lễ hội mang ý nghĩa cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đồng thời tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân. Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức truyền thống như Tuần sắc, Nghinh thần, Túc yết, Chánh tế, Xây chầu – Đại bội. Cùng với đó, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa dân gian như hát bội, múa lân, đua thuyền, thi cờ tướng và các trò chơi dân gian.

      Đặc biệt, nghi thức diễu hành hóa trang thành “người Mọi” trong lễ Tuần sắc là nét văn hóa độc đáo còn được lưu giữ, góp phần tạo nên bản sắc riêng cho lễ hội. Những hoạt động này không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân mà còn góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, tăng cường sự gắn kết cộng đồng.

      Ngày nay, Đình thần Bình Thủy tiếp tục giữ vai trò là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân địa phương; đồng thời là điểm đến góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và quảng bá hình ảnh văn hóa đặc sắc của vùng đất An Giang.

      Với những giá trị lịch sử, kiến trúc, văn hóa và tín ngưỡng tiêu biểu, Đình thần Bình Thủy xứng đáng là một di sản văn hóa quý báu, niềm tự hào của nhân dân địa phương và là điểm nhấn trong hành trình tìm hiểu, khám phá văn hóa vùng đất cù lao giàu truyền thống lịch sử.                                       

 Kim thúy